Bài học thành công của Robocon là để thắng lợi phải biết sáng tạo, để sáng tạo phải biết tiếp nhận các thành tựu của khoa học đương đại! Chúng ta tin tưởng
Người Hướng dẫn viên nhấn mạnh rằng, mọi thứ trong Lăng đều làm bằng gỗ, duy chỉ có tấm bia này là bằng đá và nhà bọc bia lại cũng bằng đá, như thế Tự Đức có ý muốn để lại cho hậu thế cái bia này là chính.
Một bước tiến quá xa, từ những súng Bazôka, súng phóng lựu, đạn chống tăng nổ hai lần, đến tên lửa vác vai hiện đại. Thầy rất cảm ơn và khen việc làm thiết thực đó, nhưng cương quyết không nhận quà, vì muốn dành cho nhiều cha còn chưa có. Mọi người không ai cười nói gì, lặng đáng ra về, kết thúc buổi tham quan. HCM (1983).
Ảnh: tư liệu Thầy hiệu trưởng GS Trần Đại Nghĩa là hiệu trưởng trước nhất của đại học Bách khoa Hà nội, nhưng sau một thời kì ngắn thì thầy Tạ Quang Bửu đã thay thế nhiệm vụ này.
Tôi nhớ mãi lời dạy đó và đã truyền đạt lại đến lãnh đạo trường. Trong quá trình hiệp tác, tôi được chứng kiến với các ấn tượng đẹp trong nhiều cuộc tọa đàm giữa thầy Nghĩa với các nhà khoa học và các nhà hoạt động Hội Khoa học Kỹ thuật của Liên bang Xô Viết. Từ đêm hôm đó, hai điều thầy dặn dò, tôi vẫn nhớ mãi. Một đêm ở TP. GS Trương Tùng, phó chủ toạ đô thị Hà Nội, đồng thời là phó chủ tịch liên hợp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, đã rất nhiệt tình tìm cách cấp hội sở làm việc cho LHH-VN, tại số nhà 30 Bà Triệu, rất gần sát với hồ Hoàn Kiếm.
Tôi nói đến đó thì thầy Nghĩa tiếp lời: “Không dễ đâu, đó là vấn đề dynamique des mécanismes!”. Với các kỹ sư công nghiệp quốc phòng Trong những năm gần đây tôi lại có nhiều dịp, kết hợp với công tác của một trưởng ban trong hội đồng chấm giải thưởng Sáng tạo khoa học, được giao lưu với nhiều kỹ sư ở một số cơ sở công nghiệp quốc phòng.
Rồi ông đọc và phân tách từng câu trong bản chúc thư khắc chìm, nạm vàng trên tấm bia đó. V. Lời trước tiên ông nói với đoàn là: “…chúng tôi nhìn thấy trong ánh mắt của quý vị niềm tự hào đân tộc!”.
Thầy gọi tôi sang, pha một ấm chè và hai thầy trò nói chuyện với nhau đến rất khuya.
Robocon là trò chơi dùng công nghệ cao. Hảo: “Với nhân cách là nhà sử học, tôi cho rằng Tự Đức là thi sĩ vĩ đại, cái sai trái của ông là nhảy vào chính trường!”.
Sau buổi làm việc đó, thầy có vẻ ưu tư lắm và dường như không ngủ được. Đó là tư duy chiến lược, xuất phát từ GS Trần Đại Nghĩa, một nhà khoa học bậc thầy trong chỉ đạo phát triển công nghiệp quốc phòng nước nhà. Thật kiêu hãnh cho tuổi xanh Việt Nam, trong 12 lần thi Robocon quốc tế ,thì ba lần đoạt chức quán quân, bốn lần giành giải nhì, còn lại là giải ba.
Họ học ở thầy khí phách anh hùng, trong tình cảnh khó khăn đến thế mà vẫn sáng tạo ra những khí giới ngăn được bước tiến quân thù. Tôi là học trò khóa 1 khoa cơ khí, sau đó được giữ lại làm cán bộ giảng dạy của trường. Nhờ sự hiệp tác đó, Hội liên hợp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội đã chóng vánh tổ chức được các câu lạc bộ khoa học, khai trương một triển lãm ở nhà thuyền trên hồ Thiền Quang và bắt đầu có các trang bị như ô tô, máy ghi băng các bài giảng phổ quát khoa học.
Nhiều người chúng tôi cũng đã bị thuyết phục vì sự thông tỏ lịch sử Huế và vốn văn học của người hương dẫn viên. Một điều bất ngờ nữa là sau nhiều năm, vào một dịp đi công tác khác, lúc rỗi thầy Nghĩa còn nhớ đến chuyện chiếc màn tuyn ấy và hỏi rằng việc cải tiến máy dệt ấy khó đến mức nào mà cần đến các thầy Bách Khoa? Tôi giải trình với thầy, việc cải tiến từ máy dệt vải màn mắt vuông thành máy dệt vải màn mắt lục giác cũng không quá khó, nhưng để cho dàn máy cồng kềnh chạy thật êm, không gầm rú, thì tính toán và thí nghiệm mãi mới được.
Câu cuối nói rằng Tự Đức là người có công hay có tội, cái đó hãy dành cho ngòi bút của các sử gia. Tôi vẫn còn giữ bản thông tin quyết định này, làm kỷ niêm về những ngày được làm việc trực tiếp với thầy Nghĩa. “Không sao! tôi ngủ ít nhưng sáng mai vẫn sẽ tỉnh táo”, thấy thầy nói vậy, tôi không dám nhắc nữa.
Câu nói có sức thuyết phục nhiều người đó có thể xuất phát từ sự cảm phục thầy Nghĩa và thầy Bửu, đang hiện diện trong đoàn. Nhưng kỷ niệm sâu sắc nhất với tôi là những ngày cùng đi với thầy vào dự đại hội thành lập LHH- TP.
Sau đó, thầy hỏi thăm về tình hình hoạt động khoa học ở trường Bách Khoa, rồi cả về cách thức triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học ở các trường của Nga và thầy đã rất tâm can về vấn đề đầu tư cho khoa học.
“Cần tự xác định vị trí của mình để ý thức được phải dạy với nghĩa vụ nhà nước và phải học với ý thức tự trọng của một dân tộc!” Trần Đại Nghĩa Trong hoạt động khoa học kỹ thuật Mấy năm sau tôi lại được bầu vào ban thường trực Hội đồng giải thưởng khoa học và kỹ thuật của Nhà nước, nên có dịp làm việc với chủ toạ hội đồng - GS Trần Đại Nghĩa.
Nhớ nhất là lần tôi cùng với cán bộ phòng khoa học đến nhà Thầy Nghĩa, ở phố Hàng Chuối, tặng thầy một món quà rất nhỏ, đó là chiếc màn tuyn, nhưng đó là sản phẩm do anh em cán bộ giảng dạy của trường cải tiến máy dệt màn vải xô, mắt vuông, thành máy dệt được màn tuyn, mắt lục giác.
Tôi vẫn còn giữ được tấm ảnh chụp kỷ niệm ngày hôm đó. Thầy thường đem theo bộ sách quản lý kinh tế của Tây Âu và giới thiệu với họ. Chuyến tham quan Huế Đối với tôi cũng như khá nhiều cán bộ trong đoàn, đây là lần đầu tiên được đến với Huế.
V. Một thời kì sau khi tốt nghiệp về nước tôi đã có dịp được đi cùng với cả hai thầy trong đoàn cán bộ khoa học tham quan cố đô Huế.
Sau đó một số lần tôi được đi công tác đến các thị thành với thầy Nghĩa. Đi được mươi bước, thầy Bửu bỗng nói với chúng tôi: “Bác tức thị người dũng mãnh!”. GS Trần Đại Nghĩa (ngồi hàng đầu mặc áo vét sẫm) và tác giả bài viết (ngồi hàng đầu mặc áo vét sáng) cùng các đại biểu dự đại hội liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật TP.
Phải nói là các bạn trẻ ở các cơ sở này gần đây có vẻ tích cực hơn trước rất nhiều trong việc muốn làm chủ được các công nghệ cao để nâng tầm các sản phẩm của mình, với tinh thần vươn lên dành thắng lợi. Với nghĩa vụ là chủ toạ Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội, nhiệm kỳ đầu tiên, tôi dự một số việc chuẩn bị cho đại hội thành lập liên hợp các hội Khoa học và Kỹ thuật trung ương (LHH-VN), tiến hành sau đó khoảng một năm.
NGND Nguyễn Thiện Phúc. HCM. Thời gian này mới bắt đầu khai triển Dự án của Unesco hỗ trợ sửa sang các di tích ở Huế. Thời đó, màn xô cũng phân phối, còn màn tuyn thì rất hiếm vì trong nước chưa nhập đươc loại máy này.
Lần đi dự hội nghị ở LHH - Hải Phòng tôi thấy thầy rất trăn trở về vấn đề quản lý kinh tế ở các địa phương. HCM Đêm hôm trước ngày đại hội, ban tổ chức đã đến mỏng tình hình chuẩn bị với GS Trần Đại Nghĩa, tôi cũng ngồi tham dự. HCM và trường đại học Lạc Hồng ở Đồng Nai.
Sửng sốt hơn, thầy còn nhắc: “Trường Bách Khoa các anh tự gọi là đại học Bách Khoa Hà nội đấy chứ, chắc là để dễ phân biệt với các trường Bách Khoa mới mở sau này, còn theo quyết định lúc thành lập năm 1956 thì chỉ ghi là đại học Bách Khoa thôi! Nói như thế, không phải là cốt dành lấy cái danh hiệu nhà nước để xin được thêm kinh phí đầu tư, mà ở chỗ cần phải tự xác định vị trí của mình, để tinh thần được phải dạy với bổn phận quốc gia và phải học với tinh thần tự trọng của một dân tộc!”.
Những ngày đầu công tác hội thời đoạn mà tôi được gần gũi với thầy Nghĩa nhiều nhất là trong công tác hội. TSKH. Chúng tôi yêu cầu thầy cho một viện dẫn. Hướng dẫn viên trực tiếp cho đoàn là GS Hảo, ông là nhà sử học, rất thông về văn hóa Huế và rất giỏi tiếng Pháp. Thầy dùng thuật ngữ tiếng Pháp để nói về động lực học cơ cấu. Trong một buổi giao lưu, có người kể lại rằng một chuyên gia nước ngoài nhận xét, trong khu vực này nhiều nước có thể mua được các loại vũ khí tối tân, nhưng ít có nước tự cải tiến, chế tác và sản xuất được khí giới đương đại như Việt Nam.
Câu chuyện từ đấy, chúng tôi trao đổi đến đội Robocon của trường đại học kỹ thuật quân sự, mang tên Trần Đại Nghĩa ở TP. Tôi cũng rất muốn được nối câu chuyện về mối quan hệ giữa sức mạnh của tính du kích linh hoạt và xu thế tự động hóa trong công nghiệp quốc phòng, nhưng cứ ngại để thầy thức quá khuya, nên lại phải nhắc thầy đi nghỉ.
V… đồng thời qua đấy chúng tôi còn làm được cầu nối để LHH-VN cộng tác với Hội kiến thức toàn Liên bang Xô Viết.
Sau khi được nghe bài phân tách rất hay về các áng thơ của Tự Đức, chúng tôi được dẫn ra nhà bia đá, đó là địa điểm tham quan cuối cùng trong Lăng Tự Đức. Hồi đó tôi chưa có một dịp may nào để được trực tiếp gặp thầy Nghĩa, nhưng lại được theo học nhiều lớp chuyên đề về toán của thầy Bửu và trước khi được đi học chuyển tiếp làm tiến sỹ khoa học ở Nga, tôi đươc thầy Bửu gọi đến nhà, trao đỏi về định hướng nghiên cứu và dặn dò rất nhiều điều hữu ích.
Ngay sau khi thành lập, Hội liên hiệp Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội đã mau chóng kết nghĩa với Hội tri thức của tỉnh thành Mascơva.
VS Trần Đại Nghĩa, thế hệ kỹ sư trẻ Việt Nam sẽ xây dựng được ngành công nghiệp quốc phòng thật hùng mạnh. Hiện tại thì đã có một ngành công nghiệp quốc phòng hoành tráng! Không phải lúc nào cũng cần đầu tư những khí tài cái gì cũng hiện đại nhất, mà quan yếu hơn là phải đầu tư cho sự sáng tạo khai thác những gì đang có.
Tôi cứ nhớ mãi câu chuyện đó để nhắc sinh viên của mình phải nắm rất chắc những tri thức cơ bản để có thể nhìn ra ngay các nội dung khoa học khi giải quyết những nhiệm vụ kỹ thuât tưởng chừng đơn giản.
# Rằng với khí thế đó và với tinh thần noi gương Anh hùng cần lao, GS. GS. Trong quãng thời gian làm thuê tác quản lý khoa học và phó hiệu trưởng ở Đại học Bách khoa Hà Nội, tôi cũng có đôi lần thay mặt nhà trường, trong những dịp các ngày lễ tết, đến thăm và tặng quà các cán bộ lão thành của trường.
Thầy nói, hôm họp Chính phủ để quyết định dời Thủ đô lên Xuân Hòa, bác Nghĩa chẳng những không giơ tay mà sau đó còn đứng dạy phát biểu rằng, quyết định đâu là thủ đô không hoàn toàn do chúng ta, mà do lịch sử của dân tộc và địa lý của giang san, “Nhưng mục này đã duyệt rồi!”, cử tọa cười vui vẻ.
Ông mới được ký hợp đồng làm việc với dự án. Mấy cán bộ ít tuổi chúng tôi xoành xoạch bám theo hai thầy để lắng nghe và chiêm ngưỡng hai thần tượng.
Và đây là lời của GS. Thầy bảo, khi giảng dạy người ta phải chia nhỏ tri thức thành các môn học để cho sinh viên tiếp thụ được, nhưng để làm được việc, phải làm sao cho họ biết vận dụng tri thức tổng hợp. V… Khi tên lửa được phóng thì nó như quả pháo, còn khi đã bay ra thì nó như một robot, biết tự tìm đích.
Câu chuyện bắt đầu từ việc tu sửa, chỉnh lý lại hai bài phát biểu để thầy và tôi sẽ đọc vào sáng mai.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét